CBAM: pełna lista towarów objętych mechanizmem i praktyczny przewodnik dla importerów — obowiązki, raportowanie i przygotowanie dokumentów (2024)

Lista towarów objętych CBAM (2024): sektory, kody CN i konkretne przykłady produktów

Lista towarów objętych CBAM (2024) koncentruje się na kilku kluczowych sektorach o wysokiej emisji procesowej: stal i żelazo, cement, aluminium, nawozy oraz energia elektryczna. W praktyce oznacza to, że importerzy surowców i półproduktów z tych branż muszą od 2024 roku szczególnie uważnie sprawdzać przynależność swoich przesyłek do wykazu CBAM i przygotowywać dane o emisjach związanych z produkcją.

Przepisy odwołują się do konkretnych kodów CN — zwykle w postaci zakresów i wybranych pozycji — żeby jednoznacznie określić towary objęte mechanizmem. Przykładowe kody CN i grupy produktów to m.in.: stal i wyroby stalowe (CN z zakresu 72xx–73xx, np. blachy walcowane, pręty zbrojeniowe, kształtowniki), cement i klinkier (np. CN 2523), aluminium i wyroby aluminiowe (rozdział 76, np. ingoty, blachy, profile), nawozy mineralne (rozdział 31, np. mocznik, nawozy azotowo-fosforowe) oraz dostawy energii elektrycznej. To tylko przykłady — pełny wykaz kodów znajduje się w załącznikach do rozporządzenia CBAM.

Praktyczny poradnik dla importerów: zawsze porównuj opis handlowy towaru z właściwym kodem CN w systemie TARIC lub oficjalnym wykazie Komisji Europejskiej. Błędne przypisanie kodu może skutkować nieprawidłowym raportowaniem emisji i problemami przy odprawie celnej. Jeśli produkt to półprodukt lub wyrobiony element zawierający metale objęte CBAM, sprawdź, czy jego klasyfikacja CN nie powoduje objęcia go mechanizmem.

Warto też pamiętać, że CBAM w kolejnych fazach może zostać rozszerzony na kolejne kategorie towarów lub na bardziej złożone łańcuchy dostaw, dlatego najlepiej na bieżąco monitorować komunikaty KE oraz aktualizacje listy CN. Dla zachowania zgodności rekomendujemy weryfikację każdego nowego kontraktu importowego pod kątem CN i potencjalnego obowiązku raportowania.

Podsumowując, jeśli importujesz surowce lub wyroby z branż: stal/żelazo, cement, aluminium, nawozy lub energię elektryczną — traktuj to jako sygnał do natychmiastowej weryfikacji kodu CN i przygotowania danych o emisjach. Najpewniejszym źródłem formalnej klasyfikacji jest oficjalny załącznik do rozporządzenia CBAM oraz narzędzia TARIC, a wątpliwości warto konsultować z doradcą celno‑ekologicznym.

Jak sprawdzić, czy importowany towar podlega CBAM — krok po kroku dla importerów

Proces weryfikacji zaczyna się od rzetelnego zidentyfikowania produktu: nazwy handlowej, specyfikacji technicznej oraz – kluczowo – jego kodu CN/HS w dokumentach celnych. To właśnie kod CN decyduje, czy dany towar znajduje się na liście produktów objętych CBAM. Przygotuj faktury, listy przewozowe i deklaracje celne (SAD), bo to z nich najłatwiej wyciągnąć numer taryfowy, który porównasz z oficjalną listą Komisji Europejskiej.

Praktyczny, krokowy plan postępowania:

Identyfikacja towaru: Sprawdź opis handlowy i wyodrębnij kod CN/HS z dokumentów celnych.

Porównanie z listą CBAM: Skorzystaj z oficjalnej listy CN opublikowanej przez Komisję Europejską oraz z wyszukiwarek TARIC / Access2Markets – wpisz kod CN, aby potwierdzić, czy towar jest objęty mechanizmem.

Weryfikacja pochodzenia: CBAM dotyczy importów do UE z krajów trzecich – upewnij się, że transakcja to import do państwa członkowskiego, a nie wewnątrzwspólnotowa dostawa.

Sprawdzenie wątpliwości klasyfikacyjnych: Jeśli kod CN jest niepewny, wystąp o Binding Tariff Information (BTI) lub konsultację z agencją celną – wiążące ustalenie klasyfikacji zmniejszy ryzyko niezgodności.

Dokumentacja łańcucha dostaw: Poproś dostawcę o dane produkcyjne i raporty emisji (jeśli je posiada) — podczas okresu przejściowego (2023–2025) wymagana jest głównie dokumentacja raportowa, a od 2026 r. pełne obowiązki obejmą m.in. zakup uprawnień CBAM.

W praktyce warto też wdrożyć proste procedury wewnętrzne: listę sprawdzania CN dla wszystkich linii produktów, obowiązkowy przegląd klasyfikacji przez dział logistyki lub ds. zgodności przed każdą odprawą celną oraz wzór żądania informacji o emisjach od dostawcy. Jeśli po wykonaniu powyższych kroków nadal masz wątpliwości, skontaktuj się z krajowym organem ds. CBAM lub doradcą celnym — koszt uzyskania wiążącej interpretacji jest często niższy niż ryzyko błędnego raportowania i kar.

Krótka wskazówka SEO dla importerów: przy przygotowywaniu dokumentów i komunikacji używaj słów kluczowych: CBAM, kod CN, import do UE, lista towarów CBAM, rejestracja CBAM – ułatwi to szybsze wyszukiwanie i standaryzację procedur w firmie.

Obowiązki importerów wg CBAM: rejestracja, zakup certyfikatów i odpowiedzialność za emisje

Obowiązki importerów wg CBAM skupiają się na trzech filarach: obowiązku rejestracji, raportowania i — w pełnym trybie od 2026 r. — obowiązku nabywania i umarzania certyfikatów pokrywających emisje wbudowane w importowane towary. Już dziś (faza przejściowa 2023–2025) importerzy muszą zbierać dane o emisjach i składać regularne deklaracje; od momentu wejścia mechanizmu w pełną operacyjność rośnie też ich bezpośrednia odpowiedzialność finansowa za emisje związane z importem.

Rejestracja to pierwszy krok: każdy podmiot importujący towary objęte CBAM musi zarejestrować się w europejskim systemie rejestracji CBAM (poprzez dedykowany portal/registry prowadzony przez właściwy organ). Rejestracja powinna odbyć się przed pierwszą deklaracją, dlatego warto zrobić to możliwie wcześnie, aby uzyskać dostęp do narzędzi raportowych i przypisać wewnętrzne role odpowiedzialne za zbieranie danych.

Raportowanie i weryfikacja emisji obliguje importerów do dokumentowania emisji bezpośrednich i pośrednich związanych z produkcją importowanych dóbr — obejmuje to dane o zużyciu paliw, źródłach energii, procesach przemysłowych i transportowych. Dokumenty te muszą być weryfikowane przez uprawnionych weryfikatorów zgodnie z wytycznymi CBAM; w praktyce oznacza to konieczność pozyskania szczegółowych kart emisji od dostawców lub zastosowania domyślnych wartości emisji tylko tam, gdzie brak jest danych.

Nabywanie certyfikatów CBAM i odpowiedzialność finansowa — w pełnym trybie mechanizmu importer będzie zobowiązany do nabywania odpowiedniej ilości certyfikatów, odpowiadających zgłoszonym emisjom. Importer odpowiada za zgodność danych i prawidłowe umorzenie certyfikatów; błędy w rozliczeniach lub brak nabycia certyfikatów narażają go na sankcje administracyjne i finansowe. Dlatego już teraz warto przygotować politykę zakupową, modelowanie kosztów emisyjnych i klauzule umowne z dostawcami dotyczące przekazywania danych o emisjach.

Praktyczne kroki rekomendowane dla importerów:

Zarejestruj się w rejestrze CBAM i wyznacz wewnętrzną osobę odpowiedzialną za CBAM.

Zbieraj od dostawców szczegółowe dane o emisjach i potwierdzenia procesów produkcji.

Zatrudnij akredytowanego weryfikatora do sprawdzenia zgromadzonych danych.

Przygotuj budżet na zakup certyfikatów i scenariusze przekazywania kosztów w łańcuchu dostaw.

Dobre przygotowanie systemu gromadzenia danych i wcześniejsze negocjacje z dostawcami znacząco zmniejszają ryzyko niezgodności i nieoczekiwanych kosztów po wejściu w pełni działającego CBAM.

Raportowanie i weryfikacja emisji — jakie dane zbierać, metody obliczeń i terminy zgłoszeń

Raportowanie i weryfikacja emisji to serce przygotowań do CBAM — to nie tylko formalność, lecz dokumentacja ekonomicznego i reputacyjnego ryzyka związanego z importem. Importerzy muszą umieć wskazać, ile bezpośrednich emisji (i — w niektórych przypadkach — emisji pośrednich) jest „zaklętych” w sprowadzanych towarach, skompletować dowody źródłowe i przedstawić je w formacie akceptowalnym dla weryfikatorów. Im lepiej zorganizowane dane, tym mniejsze ryzyko korekt, kar i opóźnień przy zakupie certyfikatów CBAM w przyszłości.

Jakie dane trzeba zbierać? W praktyce lista obejmuje m.in.:

identyfikatory towarów (kody CN, masa netto/kg, ilości partii),

dane produkcyjne i energetyczne zakładu źródłowego (zużycie paliw, rodzaj paliwa, zużycie energii elektrycznej),

dane procesowe wpływające na emisje (np. emisje procesu chemicznego przy produkcji cementu czy nawozów),

dokumenty potwierdzające pochodzenie i łańcuch dostaw (faktury, listy przewozowe, deklaracje dostawcy),

wyniki pomiarów lub obliczeń emisji, zastosowane współczynniki emisji i okres odniesienia.

Metody obliczeń należy dobierać według priorytetu: najpierw dane pomiarowe i specyficzne dla produktu (mierzone emisje w zakładzie producenta), potem dane dostawcy lub branżowe, a w ostateczności — wartości domyślne/benchmarki wskazane przez organy CBAM. Stosuj przejrzyste granice systemu (np. scope 1 dla emisji bezpośrednich), dokumentuj użyte współczynniki (IPCC, EMEP/EEA, krajowe bazy) i opis metodologii konwersji paliw na CO2e. Ważne jest też dokumentowanie niepewności i ewentualnych założeń stosowanych przy próbkowaniu lub alokacji emisji na partię produktu.

Weryfikacja i wymagane dokumenty — raport musi być potwierdzony przez uprawnionego, niezależnego weryfikatora. Przygotuj komplet dowodów: faktury za energię i paliwo, protokoły pomiarowe, karty surowcowe, certyfikaty pochodzenia, świadectwa jakości (COA), umowy z dostawcami oraz standardowe deklaracje emisji od producentów. Zachowaj spójność łańcucha dowodowego (traceability): od faktury producenta do odpowiedniej pozycji w zgłoszeniu CBAM. W praktyce weryfikator będzie oczekiwał łatwej nawigacji między danymi operacyjnymi a obliczeniami emisji.

Terminy zgłoszeń i dobre praktyki — terminy mogą się różnić w zależności od fazy wdrożenia CBAM i krajowych wymogów, dlatego sprawdź aktualne instrukcje krajowego organu prowadzącego rejestr CBAM. Jako praktyczna zasada: zbieraj dane na bieżąco (miesięczne), wykonuj wstępne kalkulacje kwartalne i planuj finalne raporty z zapasem 6–8 tygodni przed oficjalnym deadlinem, by zdążyć z weryfikacją. Zalecane działania: wdrożenie wewnętrznego systemu rejestracji emisji, wczesna współpraca z weryfikatorem i przygotowanie check-listy dokumentów dla każdej partii — to znacznie usprawni proces zgodności i ograniczy ryzyko korekt.

Dokumenty i dowody wymagane przy imporcie: praktyczna checklista przygotowania dokumentów na 2024

Dokumenty i dowody wymagane przy imporcie pod CBAM — praktyczna checklista (2024)

W 2024 roku obowiązuje faza przejściowa CBAM, w której importerzy muszą dokumentować i raportować emisje związane z importowanymi towarami. Aby uniknąć problemów przy kontroli i późniejszych korekt, warto zebrać kompletne, odtworzalne dowody od pierwszego przywozu. Poniżej znajdziesz skondensowaną, praktyczną listę dokumentów niezbędnych do udokumentowania zgodności z CBAM oraz krótkie wskazówki, jak je przygotować i przechowywać.

Podstawowa checklista dokumentów:

Dokumenty celne i przewozowe: deklaracja celna/SAD, bill of lading/AWB, potwierdzenie odprawy. Te dokumenty potwierdzają fizyczne przybycie towaru do UE i klasyfikację CN.

Faktury handlowe i specyfikacje towaru: szczegółowy opis, ilości, wartości, kody CN/HS — konieczne do powiązania produktu z listą towarów objętych CBAM.

Dowód pochodzenia i łańcucha dostaw: deklaracje dostawcy, certyfikaty pochodzenia (jeśli stosowane), dokumenty transportowe potwierdzające miejsce produkcji i miejsca przetwarzania.

Dane o emisjach: oświadczenia producenta (non-EU producer declaration) z podziałem na Scope 1 i Scope 2 (bezpośrednie emisje i emisje z energii elektrycznej), wraz z surowymi danymi: zużycie paliw, zużycie energii, zastosowane czynniki emisyjne.

Metodologia obliczeń: arkusze kalkulacyjne, zastosowane współczynniki emisji, źródła danych (np. krajowe bazy emisji), obliczenia jednostkowych emisji na tonę lub inną jednostkę produktu.

Dowody weryfikacji i komunikacji: e‑maile i umowy z dostawcami zobowiązujące ich do dostarczania danych emisji, protokoły audytów wewnętrznych oraz (jeśli dostępne) raporty zewnętrznych weryfikatorów.

Rzeczywiste emisje vs. wartości domyślne — co dokumentować:

Jeżeli używasz realnych danych producenta, zabezpiecz pełne źródła: pomiary zużycia paliw i energii, daty produkcji, numery partii i powiązanie z konkretnymi dostawami. Gdy korzystasz z wartości domyślnych (default values), zapisuj podstawę wyboru tych wartości i zakres zastosowania — organy kontrolne będą sprawdzać, czy zastosowanie wartości domyślnych było uzasadnione. Dokumentacja powinna umożliwiać przeliczenie emisji krok po kroku przez osobę trzecią.

Weryfikacja, przechowywanie i dobre praktyki:

Zachowuj dokumenty w formie cyfrowej i uporządkuj je według dostaw/lotów — to przyspiesza kontrolę i raportowanie. Włącz do umów z dostawcami klauzule o obowiązku udostępnienia danych emisji oraz prawo do audytu. Przechowywanie: rekomendowane jest zachowanie dokumentacji przez co najmniej kilka lat (najczęściej 5–10 lat w zależności od krajowych przepisów), aby sprostać ewentualnym kontrolom i korektom. Przygotuj też procedury wewnętrzne opisujące, kto odpowiada za zbieranie, weryfikację i archiwizację danych.

Na co zwrócić uwagę operacyjnie:

Ustal centralne repozytorium dokumentów, stosuj wersjonowanie plików i numerację partii/lotów, oraz szkol pracowników ds. zakupów i logistyki w zakresie wymogów CBAM. Ponieważ przepisy będą się rozwijać (np. pełne obowiązki związane z zakupem certyfikatów zaczynają obowiązywać w kolejnych etapach), regularnie aktualizuj checklistę i konsultuj się z doradcą ds. celnych lub prawnym — dobre przygotowanie dokumentów w 2024 znacznie zmniejszy ryzyko sankcji i kosztów korekt w przyszłości.

Wyjątki, procedury przejściowe i konsekwencje nieprzestrzegania CBAM: kary i najlepsze praktyki zgodności

Wyjątki i procedury przejściowe — CBAM nie jest systemem bez wyjątków, ale zakres wyłączeń jest ograniczony i ściśle regulowany. W okresie przejściowym (raportowanie obowiązkowe w latach 2023–2025) importerzy musieli zbierać i zgłaszać dane o emisjach pochodzących z objętych towarów; od 2026 r. mechanizm przechodzi w pełną fazę, gdy importujący będą zobowiązani do nabywania i umarzania certyfikatów CBAM. W praktyce oznacza to, że choć częściowe ulgi (np. uznanie już wniesionych opłat w kraju produkcji) są przewidziane — w postaci odliczenia zapłaconej ceny emisji — większość standardowych importów do UE nie będzie automatycznie wyłączona z obowiązków CBAM.

Co może być wyłączone? Z punktu widzenia importerów najważniejsze są dwie kategorie: przypadki faktycznego tranzytu lub ponownego wywozu oraz sytuacje, w których emisje zostały już opodatkowane w kraju pochodzenia i można to udokumentować. Istotne jest, że samo oznaczenie „import” nie daje automatycznego wyjątku — trzeba umieć przedstawić dowody (faktury, potwierdzenia opłat, deklaracje krajowych systemów handlu emisjami), które zgodnie z przepisami umożliwią odliczenie tej kwoty od zobowiązania CBAM.

Konsekwencje nieprzestrzegania są realne i wielowymiarowe: od odroczenia lub zatrzymania odprawy celnej, przez obowiązek uregulowania zaległych zobowiązań (nabycie brakujących certyfikatów) wraz z ewentualnymi odsetkami, po sankcje administracyjne narzucane przez państwa członkowskie. Dodatkowo importujący narażają się na straty handlowe i reputacyjne — brak zgodności z CBAM może wpłynąć na relacje z odbiorcami i finansowaniem ESG. W praktyce najczęstsze konsekwencje to korekty rozliczeń, kary pieniężne określane na poziomie krajowym oraz opóźnienia logistyczne.

Najlepsze praktyki zgodności — aby uniknąć ryzyka, importerzy powinni jak najszybciej wdrożyć kilka kluczowych działań: mapowanie łańcucha dostaw i przypisanie kodów CN objętych CBAM, zebranie i archiwizacja dowodów emisji od dostawców, włączenie klauzul o przekazywaniu danych emisji do umów handlowych oraz przygotowanie procedur raportowania i audytu. Ważne jest także szkolenie zespołów celno‑logistycznych i finansowych oraz wdrożenie narzędzi IT do śledzenia danych emisji i kosztów związanych z certyfikatami.

Praktyczny plan na okres przejściowy: 1) zarejestruj firmę w systemie CBAM i rozpocznij pilotaż raportowania; 2) zbieraj dokumenty potwierdzające opłaty za emisje w kraju pochodzenia; 3) wprowadź wewnętrzne procedury weryfikacji i archiwizacji danych; 4) renegocjuj umowy z dostawcami, aby zapewnić dostęp do informacji o emisjach. Takie działania minimalizują ryzyko kar i zapewniają płynne przejście do pełnej fazy CBAM od 2026 r., jednocześnie poprawiając pozycję konkurencyjną firmy na rynku uwzględniającym koszty emisji.